Sancties tegen A/I raken het vrije internet in Europa

Het begint met een naam op een lijst. Niet met een Europese rechtszaak, niet met een openbare procedure, maar met een sanctiebesluit in Washington. Daarna vallen de dominostenen.

Dat is precies wat er gebeurde rond het Italiaanse hostingcollectief A/I (Autistici/Inventati). NRC kopt met Amerikaanse sanctiebeleid jaagt Europese internetsector angst aan over hoe A/I door de Verenigde Staten op een terrorismesanctielijst werd geplaatst. Binnen korte tijd kwamen betaalmogelijkheden, domeinnaam en bancaire dienstverlening onder druk te staan.

Op 6 september 2026, twee dagen voor publicatie van dat artikel, trok A/I volledig de stekker eruit. Het collectief stelt dat het de veiligheid van zijn leden niet meer kon garanderen. Dat maakt deze zaak zo ernstig: het gaat hier niet meer om een dreigend scenario, maar om een Europese internetorganisatie die feitelijk al is bezweken onder de druk.

Wat hier op het spel staat

Los van hoe je naar de inhoud of politieke kleur van klanten van A/I kijkt, raakt deze zaak een fundamenteler principe. Digitale infrastructuur hoort in beginsel neutraal te zijn. Een hostingprovider, netwerkoperator of maildienst is niet hetzelfde als de inhoud die via die infrastructuur wordt gepubliceerd.

Als die scheiding vervaagt door buitenlandse politieke druk, ontstaat een gevaarlijk precedent. Vandaag treft dat een Italiaans collectief. Morgen misschien een Nederlandse hoster, een onafhankelijke uitgever of een maatschappelijke organisatie die iets faciliteert wat in Washington onwenselijk wordt gevonden.

Het chilling effect is er al

Juist daarom is het chilling effect waar nu over wordt gesproken geen abstract begrip meer. Het is al zichtbaar. In hetzelfde artikel beschrijft ProcoliX hoe kwetsbaar Europese infrastructuurpartijen zich hierdoor voelen. Dat is begrijpelijk. Zodra ondernemers moeten incalculeren dat toegang tot betaalverkeer, bankrekeningen of essentiële leveranciers kan worden afgesneden op basis van een Amerikaanse sanctielijst, verandert hun speelveld direct.

Dan kijken Europese ondernemers niet langer alleen naar Europese wet- en regelgeving, maar ook naar de vraag of een buitenlandse overheid hun bestaan indirect onmogelijk kan maken. De angst doet dan het werk nog voordat er in Europa een rechter of toezichthouder aan te pas komt.

Financieel uitsluiten is geen detail

Misschien nog alarmerender dan het verlies van een domeinnaam is het risico op “unbanking”: het verliezen van toegang tot een betaalrekening of financieel netwerk, niet op basis van een Europees verbod of rechterlijk oordeel, maar uit angst voor repercussies vanuit de Verenigde Staten.

Voor Europese ondernemers is dat onhoudbaar. Een bedrijf zonder bankrekening kan niet functioneren. Salarissen, belastingen, leveranciers, huur, donaties of abonnementen: alles staat of valt met toegang tot basisfinanciele infrastructuur.

Wanneer Europese banken of betaalinstellingen ondernemers uitsluiten uitsluitend omdat zij vrezen voor de gevolgen van een Amerikaanse sanctielijst, dan past dat wat ons betreft niet bij de normen en waarden van onze Europese samenleving.

Waarom dit ook ons raakt

De internetsector bestaat uit ketens van afhankelijkheden. Vrijwel iedere partij gebruikt registrars, transitproviders, colocatie- of cloudpartners, payment providers en banken. Dat maakt deze ontwikkeling relevant voor de hele Europese hostingsector, ook voor kleinere partijen zoals AltStack en voor onze samenwerkingspartners. Daarom spreken wij ook onze steun uit aan partners zoals ProcoliX, die in het NRC artikel openlijk benoemen hoe ernstig deze ontwikkeling is.

Europa moet reageren

De stilte van Europese overheden en toezichthouders is in deze kwestie veelzeggend. Als Europa digitale soevereiniteit serieus neemt, dan moet dat niet alleen gaan over waar data staat of welke software we gebruiken. Het moet ook gaan over de vraag of Europese organisaties toegang houden tot domeinen, betalingsverkeer en basisinfrastructuur zonder willekeurige buitenlandse politieke inmenging.

Wij hopen daarom dat relevante instanties snel maatregelen nemen en duidelijkheid scheppen. Overheden, toezichthouders en Europese beleidsmakers zouden ondubbelzinnig moeten uitspreken dat het unbanken van Europese ondernemers uitsluitend op basis van een VS-sanctielijst niet past bij de normen en waarden van onze Europese samenleving.

Een vrij internet vraagt niet alleen om goede techniek, maar ook om rechtszekerheid, neutraliteit en instituties die hun rug recht houden wanneer fundamentele principes onder druk komen te staan.